เรื่องเล่าเมืองเถิน
ประวัติเมืองเถิน
แผนที่ท่องเที่ยว
ท่องเที่ยว
ศิลปะ
สารคดี บทความ เรื่องสั้น
หน้าหลัก
E-mail : thoen_post@hotmail.com
เมืองเชียงชื่น..น่าจะเป็นเมืองเถิน
 
   


  ความดังกล่าวนี้ จากพระราชนิพนธ์ของ 'สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอกรมพระยาดำรงราชานุภาพ' ในพระราชพงศาวดารฉบับราชหัตเลขา เล่ม ๑ ตอน ๑
  พระยาสุรบดินทร์ (พร) สมุหเทศาภิบาลมณฑลพิษณุโลกซึ่งเป็นผู้ติดตามเรื่องราวนี้ ความว่า ที่เรียกว่า 'เมืองเชลียง' เห็นทีจะเป็นเมืองลอง หรือ อำเภอลอง จังหวัดแพร่ ซึ่งเมื่อก่อนเป็นอำเภอที่อาณาเขตขึ้นการปกครองอยู่กับจังหวัดลำปาง(ต่อมาได้เปลี่ยนการปกครองไปอยู่กับจังหวัดแพร่ เมื่อ วันที่ ๒๒ พฤศจิกายน ๒๔๗๕) เพราะว่ามีอาณาเขตเป็นแนวคูน้ำและเชิงเทินลักษณะเป็นเมืองเก่าตั้งอยู่ริมแม่น้ำยม ซึ่งมีที่ตั้งยื่นเข้าไปทางเขตจังหวัดแพร่ลักษณะเฉลียง อยู่ด้านทิศเหนือเมืองสวรรคโลก จังหวัดสุโขทัย
  ตามประวัติศาสตร์ยังเมืองอีกเมืองหนึ่ง ที่เรียกขานกันว่า 'เมืองเชียงชื่น' ที่ปรากฎในหนังสือยวนพ่ายและตำนานโยนกนั้น เห็นว่าน่าจะเป็นเมืองเถิน โดยที่ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอกรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงประทานข้อวินิจฉัยหลัก ๓ ประการ คือ ๑. ต้องเป็นเมืองเก่า ๒. อยู่เขตแดนต่อแดน ๓. ต้องเป็นเมืองใหญ่ ซึ่งปราชญ์ทางโบราณคดีทรงวินิจฉัยไว้โดยสังเขปแล้วเห็นว่า เมืองเฉลียงและเมืองเชียงชื่นนั้น ยังเป็นเมืองที่ยังลึกลับอยู่ในทางปะวัติศาสตร์ ยังไม่อาจทราบถึงสถานที่ตั้งอย่างแท้จริง
  นายสุจิตต์ วงศ์เทศ ผู้เชี่ยวชาญจากคณะโบราณคดีมหาวิทยาลัยศิลปกร ได้ไปสำรวจที่ อ.ลอง จ.แพร่ แล้วนั้น โดยที่ยังไม่ได้ทำการสำรวจที่ อ.เถิน ได้ลงความเห็นว่า อ.ลอง ไม่น่าจะเป็นเมืองเชียงชื่น โดยได้เสนอข้อคิดเห็นร่วมหลายฝ่ายลงตีพิมพ์ในนิตยสารช่อฟ้า เชื่อว่าเมืองเชียงชื่นน่าจะตั้งอยู่ที่ศรีสัชนาลัย แต่ที่ศรีสัชนาลัยนี้เอง สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอกรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงประธานพระวินิจฉัยไว้ในเรื่องเมืองโบราณนิทาน โบราณคดี สรุปเหตุผลหลายประการเกี่ยวกับที่ตั้งของเมืองเฉลียง ว่าน่าจะเป็นที่ศรีสัชนาลัยนี้เอง โดยมีข้อสนับสนุน คือ ที่ เขตบ้านทุ่งเสลี่ยม อำเภอสวรรคโลก มีพรมแดนเก่าติดต่อกันระหว่างอาณาจักรสุโขทัยและล้านนา ที่พรมแดนแม่พุ(ปัจจุบันอยู่อาณาเขตเมืองเถิน) มีการก่อสร้างกำแพงเขตแดน มีลักษณะภูมิประเทศคล้ายเฉลียงยื่นออกไป
 เมื่อครั้งทัพศรีอยุธยาเคลื่อนทัพสู่ลำน้ำยมเพื่อตีทัพกบฏเชลียง ร่วมกับทัพเชียงใหม่ และอาจจะมีการทำศึกกันที่เมืองเถิน ในทางภูมิศาตร์ก็น่าจะพอที่จะนำมาพิจรณาได้ เพราะเส้นทางเดินทัพโบราณต้องผ่านเขตแดนติดต่ออาณาจักรสุโขทัย ที่เมืองสวรรคโลกบริเวณด่านแม่พุ ทุ่งเสลี่ยมนี้เอง ทางด้านเมืองเถิน มีแม่น้ำวังเป็นเขตแดนและมีคูคันดินเป็นปราการด่านสองชั้นริมฝั่งแม่น้ำวังทิศตะวันตก ซึ่งเป็นหลักฐานที่พอจะนำมาพิจารณาถึงหลักสามประการของที่ตั้งเมืองเชียงชื่น โดย 'สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอกรมพระยาดำรงราชานุภาพ' ได้ คือ ๑.เมืองเถินเป็นเมืองเก่า ๒.เมืองเถินเป็นเมืองแดนต่อแดน ๓.เมืองเถินเป็นเมืองที่ไม่เล็กจนเกินไป
   
    ความสัมพันธ์ในการเป็นแดนต่อแดนทางประวัติศาสตร์
    ถ้าจะพิจารณาการเดินทางสัญจรเมื่ื่อครั้งโบราณโดยยึดลำน้ำเจ้าพระยาเป็นหลักแล้ว แควปิง วัง ดูจะอยู่ในลักษณะต่อเนื่องเอี้ยวตัวไปทางทิศตะวันตก ตามประวัติศาสตร์การเดินทัพของพระนางจามเทวีผ่าน นครสวรรค์-ตาก-ลำพูน ไม่น่าจะมีการเดินทางย้อนผ่านไปยังเขลางค์นคร(ตัวเมือง จ.ลำปาง)ที่อยู่ทางทิศเหนือของเมืองเถิน เพื่อติดต่อกับอาณาจักรละโว้(บ้านเกิดของพระนางจามเทวี บริเวณ จ.ลพบุรี)
    ในพระราชพงศาวดารฉบับราชหัตถเลขาถึงเหตุการณ์ในรัชสมัยของสมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ ๑ เมื่อครั้งเคลื่อนทัพสู่เมืองเหนือ ว่า ในปีเถาะ จ.ศ. ๗๓๗ พ.ศ. ๑๙๑๘ ทรงยกทัพขึ้นสู่เหนือ โดยไม่เสด็จผ่านทางลำน้ำพิงค์(ปิง) เหตุด้วยเมืองกำแพงเพชรที่ตั้งอยู่ฝั่งน้ำปิงนั้นมีความเข้มแข็งมาก จึงอ้อมมาทางแควใหญ่ แล้วเข้าตีเมืองพิษณุโลกแทนซึ่งเป็นเมืองทางทิศตะวันออกของสุโขทัย ในรัชสมัยของพระมหาธรรมราชา จวบจนปีมะโรง จ.ศ. ๗๓๗ พ.ศ. ๑๙๑๘ จึงได้ยกทัพเข้าตีเมืองกำแพงเพชร โดยมีทัพท้าวผากองแห่งเมืองนคร(เมืองเถิน)ช่วยตีสกัดกั้น และทัพเขลางค์ก็ได้ใช้พรมแดนดังกล่าวเป็นเส้นทางเดินทัพ พรมแดนที่ว่านี้ น่าจะเป็นที่ตั้งเมืองเถิน อันที่เรียกว่า 'แขวงเมืองนคร'
   ด้วยเหตุการณ์สมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถพร้อมด้วยพระอินทรราชาราชบุตร เมื่อครั้งยกทัพหลวงออกสู้ศึกทัพของพระเจ้าติโลกราช ในปีมะแม จ.ศ. ๘๒๕ พ.ศ. ๒๐๐๑ เมื่อครั้งที่ทัพของพระยายุ ทธิศฐิร ซึ่งเป็นทัพหน้าของเชียงใหม่ได้แตกพ่าย ทัพของพระอินทรราชาก็ตามเข้าปะทะกองทัพของหมื่นด้งนครที่แขวงเมืองนคร ต่อเมื่อเหตุการณ์ได้สงบลงแล้วก็ได้เป็นพันธมิตรต่อกัน จึงแต่งตั้งให้หมื่นด้งนครรักษาเมืองเชียงชื่น ซึ่ง สมเด็จฯกรมพระยาดำรงฯ ทรงได้บันทึกประกอบใบวงเล็บเกี่ยวกับเมืองเชียงชื่นว่า "จะเป็นเมืองที่เรียกอยู่ในบัดนี้ว่า เมืองลองหรือเมืองเถิน เมืองใดเมืองหนึ่ง"
   บางตอนของเส้นทางทำศึกของพระบรมไตรโลกนาถ ที่ต้องพบกับทัพของเชียงชื่นนั้น ว่าการรบพุ่งใน จ.ศ. ๘๑๘ พ.ศ. ๑๙๙๙ พงศาวดารกล่าวว่า เสด็จตามทัพหลังพระเจ้าเชียงใหม่ที่น้ำลิบหรือศรีสบเถิน ซึ่งแม่น้ำลิบอาจจะหมายถึงลี้(อ.ลี้ จ.ลำพูน) ซึ่งมีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอเถินที่อยู่ทางทิศใต้




ข้อมูล : จากหนังสือขุมทรัพย์สังฆเติ๋น, เนื่องในงานทอดกฐินสามัคคีถวายวัดสบคือ อำเภอเถิน จังหวัดลำปาง
           เรียบเรียงและเขียนโดย อาจารย์ศักดิ์ สักเสริญ (ศักดิ์ ส.) รัตนชัย


หมายเหตุ : มีการแก้ไขตัดทอนข้อความและการเรียบเรียงบางส่วนจากต้นฉบับ



 
เรื่องเล่าเมืองเถิน หน้าหลัก ประวัติเมืองเถิน