เรื่องเล่าเมืองเถิน
ประวัติเมืองเถิน
แผนที่ท่องเที่ยว
ท่องเที่ยว
ศิลปะ
สารคดี บทความ เรื่องสั้น
หน้าหลัก
E-mail : thoen_post@hotmail.com
ลักษณะและความสำคัญของเมืองเถิน
 
    
    จังหวัดลำปางตั้งอยู่เหนือระดับน้ำทะเล ๒๖,๘๖๐ เมตร ในลักษณะภูมิประเทศรียาวจากทิศเหนือสู่ทิศใต้ มีแม่น้ำวังไหลผ่านตรงกลาง มีเทือกเขาขุนตาลอยู่ทางทิศตะวันตก และเทือกเขาผีปันน้ำอยู่ทางทิศตะวันออก แบ่งการปกครองออกเป็น ๑๐ อำเภอ หากหมายว่าไม่แยกอำเภอแม่พริกซึ่งแยกเป็นกิ่งอำเภอเถินเมื่อ พ.ศ. ๒๔๔๕ และยกฐานะเป็นอำเภอแม่พริก เมื่อวันที่ ๒๒ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๐๑ แล้ว อาณาเขตของอำเภอเถินก็จะรวมอาณาเขตของอำเภอแม่พริกไว้ด้วย ซึ่งเป็นส่วนล่างสุดของจังหวัดลำปางหรือตอนล่างสุดของลานนาไทย แต่กระนั้นก็ดี ภูมิหลังของอำเภอเถินก็ยังมีความสัมพันธ์เกี่ยวดองกับอำเภอแม่พริกในฐานะที่เคยเป็นพื้นที่เดียวกัน ทั้งในด้านประวัติศาสตร์สำคัญ ตำนาน และอาณาเขตติดต่อกับเมืองสำคัญทั้งในอดีตและปัจจุบัน ได้แก่ ด้านทิศเหนือติดกับเขตเขลางค์นคร ทิศตะวันตกติดกับเขตเมืองลำพูน ทิศตะวันออกติดกับเมืองแพร่ ทิศตะวันออกเฉียงใต้ติดกับเมืองสุโขทัย และทิศใต้ติดกับเมืองตาก
     ลักษณะทางด้านภูมิศาสตร์ของเมืองเถิน มีเทือกเขาขุนตาลและเทืกเขาผีปันน้ำขนาบข้างเป็นพื้นที่ยาวตาวแนวเขา โดยเว้นช่องว่างตรงกลางเป็นพื้นที่กว้างลาดลงไปสู่ภาคกลาง เส้นทางการเดินทางมีถนนสายพหลโยธินกรุงเทพฯ-เชียงใหม่ตัดผ่าน มีพื้นที่ติดต่อค้าขายอยู่ใกล้กับกับพื้นที่จังหวัดอื่นทางด้านทิศใต้ อันได้แก่ ระเหง ตาก, สวรรคโลก สุโขทัย, ลี้ ลำพูน, วังชิ้น แพร่ เป็นต้น สมัยก่อนการค้าขายกับเมืองลำปางนั้นไม่ค่อยสะดวกนัก การเดินทางสัญจรลำบากเพราะมีภูเขาสูงใหญ่ขั้นอยู่ตรงกลาง โดยได้อาศัยเส้นทางสัญจรทางแม่น้ำวังเป็นหลักในฤดูน้ำหลาก
    ตัวเมืองของอำเภอเถินตามพงศาวดารใบลาน ระบุชื่อ 'เมืองอิงฆปถารัฐ' มีลักษณะเป็นรูปหอยสังข์ซึ่งต่อมาได้จมลงไปในแม่น้ำวังบางส่วน จึงได้สร้างเมืองใหม่ขึ้นมาอีก ๒ เมือง ราวปี พ.ศ. ๑๙๒๒ ในยุคปกครองของเจ้าฟั่นเมือง ได้แก่ 'เวียงป้อม' และ 'เวียงเป็ง' ซึ่งขณะนั้นเจ้าหาญแต่ท้องครองเมืองนครลำปาง ในปัจจุบันยังพอหลงเหลือซากทางประวัติศาสตร์อยู่บ้างทางทิศตะวันตกของพระธาตุวัดเวียง อันเป็นวัดที่เก่าแก่และสวยงามของอำเภอเถิน โดยมีคันกำแพงดินสองชั้นกั้นอยู่ทางทิศใต้ไปจรดกันริมแม่น้ำวังตรงบริเวณบ้านสบคือในปัจจุบัน
    ด้านทิศตะวันออกสุดเขตแดนบริเวณสันเขาของ ต.เวียงมอก เขตบ้านแม่พุ ปรากฎมีซากแนวกำแพงกั้นเขตแดนเป็นอนุสรณ์แห่งประวัติศาสตร์ของสองอาณาจักรเมื่อครั้งโบราณ ได้แก่ อาณาจักรลานนาและอาณาจักรสุโขทัย ปัจจุบันกั้นเขตแดนระหว่าง อ.เถิน และ อ.ทุ่งเสลี่ยม จ.สุโขทัย
    นอกจากนี้ จังได้ปรากฎรอยพระพุทธบาทที่วัดพระธาตุวังตวงเขตอำเภอแม่พริก ซึ่งแต่เดิมเป็นส่วนเดียวกันกับอำเภอเถิน วัดความกว้างได้ ๒๐ นิ้ว และ ๓๐ นิ้ว ความยาวประมาณ ๖๐ นิ้ว และทางด้านทิศใต้ก็ปราำกฎอีกรอยหนึ่งมีขนาดใกล้เคียงกัน โดยความเชื่อของชาวบ้านว่าเป็นรอยพระบาทของพระอานนท์ ลักษณะคล้ายจะยุรยาตร์สู่ทิศเหนือ แต่เราก็ไม่อาจนำสิ่งดังกล่าวนี้ไปเกี่ยวพันธ์กับประวัติศาสตร์ได้ นอกจากจะเป็นนิทานหรือตำนานที่จะนำมาเสริมประโยชน์ทางโบราณคดี นอกจากนี้ยังปรากฎรอยพระบาทอีกอยู่ในขุนแม่พริก บริเวณบ้านห้วยขี้นก และปรากฎรอยพระบาททางด้านทิศเหนือเหมือนกันในเขตตำบลแม่ถอด ปัจจุบันเป็นที่ตั้งของวัดถ้ำสุขเกษมสวรรค์
    ในปี พ.ศ. ๒๕๐๔ มีรายงานต่อนายสุิบิน เกษทอง ผู้ว่าราชการจังหวัดลำปางขณะนั้น ถึงการค้นพบโบราณสมบัติ ณ กรุวัดร้าง 'วัดพระบาทดอนเหิน' ทางไปบ้านป่าตาลเขตอำเภอเถิน ประกอบด้วย พระพุทธรูปแก้วพร้อมผอบบรรจุพระธาตุรูปทรงบาตรแก้วขาวเนื้อลำไย ทำให้นึกถึงตำนานในบันทึก 'ตำนานสังฆเติ๋นพระธาตุวังตวง' เกี่ยวกับเรื่องขุมแก้วที่มีอยู่ เรื่องที่ยักษ์แห่งขุมแก้วทำผอบแก้วบรรจุพระธาตุบรรจุไว้ในพระเจดีย์ และยังมีกรุแก้วปรากฎในซากโบราณอีกหลายแห่ง ยังทำให้เกิดข้อสงสัยที่ไม่อาจที่จะทราบถึงความเป็นมาที่แน่ชัดของเรื่องขุมแก้วเมืองเถิน และโบราณวัตุถุต่างๆ ยังคงต้องรอการพิสูจน์ต่อไป


ข้อมูล : จากหนังสือขุมทรัพย์สังฆเติ๋น, เนื่องในงานทอดกฐินสามัคคีถวายวัดสบคือ อำเภอเถิน จังหวัดลำปาง
           เรียบเรียงและเขียนโดย อาจารย์ศักดิ์ สักเสริญ (ศักดิ์ ส.) รัตนชัย


หมายเหตุ : มีการแก้ไขตัดทอนข้อความและการเรียบเรียงบางส่วนจากต้นฉบับ     'กฤช พรมชาติ



 
เรื่องเล่าเมืองเถิน หน้าหลัก ประวัติเมืองเถิน